SAVJETI ZA PČELARE

Šta se može pročitati sa saća u pčelinjem gnijezdu
Vjačeslav Ivanovič Lebedev

Pčelar treba da zna kako je sagrađeno saće i pčelinje gnijezdo. Svaki sat se sastoji iz zajedničke tanke vertikalne pregrade, po čijim stranama su šestougaone ćelije u horizontalnim redovima. Slojevi saća u gnijezdu su uvijek vertikalni. Debljina saća koje je predviđeno za odgajivanje legla je konstantna i iznosi 24-25 mm. Među saćem, pčele ostavljaju 10-12 mm slobodnog prostora - ulicu. Pri takvom rastojanju, one mogu da rade na obje strane saća, ne smetajući jedna drugoj. To rastojanje ne bi trebalo da se u znatnoj mjeri povećava ili umanjuje. Tako, u proširenim ulicama, pčele uvijek grade jezičke novog saća. Najveće rastojanje koje pčele ostavljaju među krajevima susjednog saća najčešće iznosi 35 mm (dopušteno odstupanje u stranu umanjuje se za najviše 3 mm). U gornjem dijelu saća, gdje, po pravilu, skladište med, pčele produbljuju ćelije. Kao rezultat toga, ulica je na tom mestu skraćena do 5 mm, što je dovoljno za prolaz jedne pčele, a ukupna debljina saća se povećava na 30 mm. U prirodnim staništima, u prostoru gdje je smješten med, debljina može da bude preko 45 mm.

Dno ćelije se gradi iz nagnutih romboida. Dno svake ćelije jedne strane saća istovremeno služi kao dio lanca tri ćelije sa njegove druge strane, što povećava njihovu čvrstinu i kapacitet i umanjuje gubitke, koristeći toplotu devet drugih jedinki, koje se nalaze u susjednim ćelijama. Do 75% površine koju zauzima zimsko klube, raspoređena je na dijelovima saća koji su slobodni od meda. Pčele koje se nalaze u praznim ćelijama, imaju intenzitet razmjene bjelančevina 20,4% manje nego one na površini saća. Prazno pčelinje saće je dobar toplotni izolator (koeficijent provodljvosti je oko 0,03 W m grad). Ako su pri zimovanju pčele na saću sa medom, onda će gubiti približno 3 puta više toplote nego pri smještanju klubeta na dijelovima praznog saća.

Na prirodno izgrađenom saću razlikuju se sljedeće vrste ćelija:

• radiličke - za izvođenje pčela, smještanje i čuvanje meda i perge;
• trutovske - radi odgajivanja trutova i skladištenje meda (pčele izbjegavaju da u takvim ćelijama čuvaju pergu);
• matičnjaci - ćelije za izvođenje matica;
• prelazne - ćelije nepravilnog oblika, koje pčele grade pri prelazu od radiličkih na trutovske ćelije (obično u gornjim i bočnim ivicama;
• medne - produženog oblika sa primjetnim usmjerenjem naviše, što isključuje mogućnost da matica u njih polaže jaja.

S obzirom da dimenzije pčela raznih rasa nisu jednake, to je i prečnik ćelija različit. Na primjer, prečnik radiličkih ćelija kod srednjeruske rase je prosečno 5,56 mm, a trutovskih 6,98 mm, kod sive planinske kavkaske - iznose 5,46 i 6,69 mm. Prečnik ćelija srazmjerno raste idući od juga na sjever, što odgovara geografskoj promjenljivosti veličine tijela pčele. Dubina radiličkih ćelija je 12 mm, usmjerene su malo naviše, pod uglom 4-5 stepeni ka horiznontu.

Saće jednog standardnog rama dimenzija 435 300 mm sadrži do 9.100 ćelija, od njih za izvođenje legla je pogodno oko 8.000.
Poznati su slučajevi da je društvo koristilo jedno isto gnijezdo (sveukupnost saća) više od 30 godina.

Pčele uvijek grade saće koje se nalazi jedno uz drugo. Ako se naruši cjelovitost gnijezda, pčele će odmah uspostaviti biološki normalno stanje: na mjestu porušenog ili oduzetog saća izgrade novo.

Položaj legla i zaliha hrane u gnijezdu je takav da na saću blizu leta pčele odgajaju leglo, gdje su najbolji uslovi ventilacije, na udaljenijem saću smještaju zalihe meda. Tu su bolji uslovi zaštite.

Tek izgrađeno saće je svijetlo. Ako pčele u njega smještaju hranu, dugo vremena će ostati svijetlo. Saće koje se koristi za odgajivanje legla brzo stari, jer posle izvođenja svake generacije pčela, u ćelijama ostaju kokoni i izmet larve, čvrsto prionuli za zidove i dno. Kao posljedica, zapremina ćelija se smanjuje i saće postepeno tamni. Kakvu informaciju o stanju pčelinjeg društva daje sat uzet iz gnijezda?

Prvo, po načinu pečaćenja meda može se odrediti rasno porijeklo pčela. Srednjeruske pčele zatvaraju ćelije ostavljajući između površine meda i voštanog poklopca sloj vazduha (svetlo - suvo pečaćenje). Takvo saće se odlikuje bijelom bojom, što svjedoči o njegovim povišenim toplotnim kvalitetima i boljoj prilagođenosti pčela za zimovanje.

Kavkaske pčele ne ostavljaju u ćelijama gorepomenuti vazdušni prostor, pa prema tome, zapečaćeno saće ima tamnu boju (tamno - mokro pečaćenje). Kod pčela hibridnih sojeva, pečaćenje je mješovito.

Drugo, po saću u gnijezdu može se proceniti količina i kvalitet zaliha hrane. Količina meda, odoka se određuje po površini saća pod medom ili mjerenjem pomoću dinamometra, računajući da je težina samog saća novosagrađenog saća 400 g, smeđeg 600 g, tamnog 800 g. Ako je sat u ramu dimenzija 435 300 mm u cjelini ispunjen i zapečaćen, u njemu je 3,6 kg meda (traka zapečaćenog meda širine oko 7 cm odgovara 1 kg meda).

U jednoj ćeliji ima 102 - 175 mg perge (konzerviran polen). Masa perge u saću u kome je napunjeno 3 4 ćelija (oko 6.000) sa obje strane približno je 840 g (1 kg perge zauzima približno 7.000 ćelija).

Od proljeća do glavne paše, pčelinjem društvu je potrebno 6-8 kg meda i 2-2,5 kg perge, u periodu narastanja za zimu 15-18 kg meda i 2,5-3 kg perge, a za jesenje - zimski period 16-25 kg i 1,5 kg.

Potrebno je obavezno procjeniti i kvalitet hrane: kristalizaciju i kišeljenje, ubuđalost perge. Pri intenzivnoj kristalizaciji meda, obavezno se sklanjaju poklopčići i periodično se obilno ubrizgava raspršivačem topla voda, koriste prihrane tečnom hranom. Na pčelinjaku je neophodno imati pojilicu za pčele. Kristalisan med od prošle godine je sasvim nepogodan za zimovanje i uklanja se. Med koji se ukiselio, otkriva se po karakterističnom kiselom mirisu i po izdvajanju mjehurića gasa, on se najčešće izliva iz ćelija. Saće sa tim medom se uklanja iz gnijezda. Jako ubuđala perga se udaljava iz gnijezda i dopunjava se do normi iz zaliha.

Treće, pri posmatranju saća može se dobiti informacija o matici: prisustvo ili odsustvo; fiziološko stanje (plodna ili neplodna), kvalitet. O radu plodne kvalitetne matice u društvu sudi se po količini legla različitog uzrasta na saću. Kvalitetna matica polaže po jedno jaje redom u sve ćelije, u središnjem dijelu saća, leglo bolesne ili stare matice je razbacano po saću, sa puno propuštenih ćelija, u svakoj od njih može biti po dva i više jaja. Takve matice obavezno zamjeniti mladim.

Bezmatičnost pčelinjeg društva se ustanovljava po odsustvu legla (otvorenog legla). U prvom redu, obraća se pažnja na prisustvo ili odsustvo jednodnevnih jaja u ćelijama (oni vertikalno stoje na dnu ćelija). Osim toga, za odsustvo matice je karakterističan povišeni šum i uzbuđenje pčela, agresivnost pri posmatranju klubeta i oduzimanju ramova. Pri iznenadnom gubitku matice pčele grade na saću prinudne matičnjake, koje one započinju na osnovi radiličkih ćelija, u kojima se nalaze larve koje nisu starije od tri dana. Prinudni matičnjaci za razliku od rojevih, nalaze se po cijeloj površini saća, a ne s krajeva. Ako pčele progrizu matičnjake, znači da je u društvu mlada neplodna matica, koja će početi da polaže jaja prosječno za 14 dana posle izlaska iz matičnjaka.
Ako je u ćeliji položeno po nekoliko jaja (dio od njih na zidoviima), a cijelo leglo je zapečaćeno ispupčenim poklopcima, znači da u društvu matica odsustvuje i pčele - trutuše su počele da polažu jaja. Ako u toku 2 -3 nedelje pčele ostanu bez matice i otvorenog legla, one će zadobiti sposobnost da polažu jaja, iz kojih se razvijaju isključivo trutovi. Jaja položena na dno i leglo, koje je zapečaćeno ispupčenim poklopčićima, svjedoče o tome da je u društvu prisutna matica - trutuša. Weno pojavljivanje, po pravilu je vezano sa nemogućnošću da se spari sa trutovima u optimalnom roku (do tri sedmice) zbog nepogoda. Kao posljedica, ona gubi sposobnost za sparivanje i počinje da polaže neoplođena jaja.

U gnijezdu je prisutno leglo različitog uzrasta i jednodnevna jaja, a pčele započinju matičnjake. To ukazuje na nizak kvalitet matice. Ako matica znatno snizi ili skoro prekine polaganje jaja u pogodnom periodu života pčelinjeg društva, pčele će započeti prinudne matičnjake i (ili) rojeve matičnjake (dva - tri) i izvode novu. Ona se sparuje sa trutovima i počinje sa polaganjem jaja. Pri tihoj zamjeni matica, ponekad u društvu rade i mlada i stara matica, kroz neko vrijeme pčele ubijaju staru.
Ukupna količina legla na saću ukazuje na snagu društva, a takođe na intenzitet njegovog rasta i razvića. Ako u proljeće pčele počnu da odgajaju trutovsko leglo, a kasnije i mlade matice, znači da se društvo sprema za prirodno razmnožavanje - rojenje. Pojavljivanje osnova rojevih matičnjaka - zvonca sa jajima svedoči o ulasku društva u rojevo stanje. Zvončići se pojavljuju duž krajeva saća. U društvu ih obično ima od 10 do 100 komada. Prema tome kako se razvijaju matične larve, može se izračunati kada se može očekivati izlazak roja. Prvi roj sa starom plodnom maticom najčešće izlazi pri lijepom vremenu devetog dana posle polaganja jaja u rojeve matičnjake.

Uzrast matičnjaka se može odrediti po spoljnom izgledu. Kod zrelog, površina kokona je ogoljena (matice pred izlaženjem grizu poklopčić, znači, u najskorije vrijeme će napustiti društvo).
Kada je u društvu mlada neoplođena matica, pčele počinju da pripremaju ćelije, glačaju ih radi polaganja jaja - to se dobro vidi pri pažljivom posmatranju saća. Takva priprema svjedoči o tome da se matica sparila sa trutovima i da će u toku 1-2 dana da započne sa polaganjem jaja.

Četvrto, po tome kada saće pobijeli, može da se utvrdi vrijeme stavljanja ramova sa satnim osnovama u gnijezdo, to jest, počinje obnavljanje gnijezda od strane pčela. Saće zabijeli samo u uslovima stabilnog i dovoljno visokog unosa nektara. U to vrijeme, kod pčela se primjećuje obilno lučenje voska, što im daje mogućnost da brzo izgrađuju satne osnove.

Peto, pojava legla na pretposljednjem satu, ramu ili unutrašnjoj strani krajnjeg rama, ukazuje na neophodnost proširenja zapremine gnijezda. Pri tome, saće dobrog kvaliteta, predviđeno za polaganje jaja, preporučuje se da se stavi iza posljednjeg rama sa leglom. Tako se postupa i pri postavljanju rama sa satnom osnovom. Raširiti gnijezdo stavljanjem saća i ramova sa satnom osnovom u sredinu gnezda, moguće je samo kada društva dovoljno ojačaju i prođe opasnost da se povrate hladnoće.

Naprotiv, ako se leglo na saću nalazi u ovalnim krugovima malog prečnika (5-6 cm), neophodno je gnijezdo skratiti i pažljivo utopliti. Suvišno rašireno i neutopljeno gnijezdo, u proljeće može da izazove uginjavanje legla ili pojavljivanje unakaženih pčela sa nerazvijenim krilima, rilicom ili zatkom. Uginuće legla se dešava u ćelijama koje su jedna do druge, a ne u odvojenim ćelijama.

Po saću koje se izvadi iz gnijezda pčelinjeg društva, pčelar može potpuno tačno da odredi rasnu pripadnost pčela, prisustvo i odsustvo matice u društvu, njen kvalitet i fiziološko stanje (plodna, neplodna), uzrast i količinu legla, snagu društva, brzinu njegovog rasta, početak pripreme društva za rojenje i rokove izlaska roja, količinu i kvalitet zaliha hrane, neophodnost njihove zamjene i popunjavanje do optimuma, prisustvo raznih bolesti u pčelinjem društvu, unos meda i sposobnost pčela da luče vosak (bijeljenje saća), starost saća, njegov kvalitet i dalje korišćenje ili uzimanje radi pretapanja, stanje pčelinjeg društva, njegove potrebe za proširenjem ili skraćenjem zapremine gnijezda, utopljavanje, kao i prisustvo glodara i drugih štetočina u gnijezdu pčelinjeg društva.

[ vrh strane ]